Öz
COVID-19 salgını sonrası kalıcılaşan uzaktan çalışma uygulaması, hem Türk hukukunda hem de Avrupa Birliği'nde mevzuat ihtiyacı doğurmuştur. Türk hukukunda 4857 sayılı İş Kanunu m. 14 ve "Uzaktan Çalışma Yönetmeliği"; AB hukukunda ise henüz onaylanma aşamasında olan Avrupa Parlamentosu uzaktan çalışma Direktifi taslağı, bu yeni çalışma biçiminin temel parametrelerini belirlemektedir. Bu derleme; (i) çalışma süresinin tanımı ve denetimi, (ii) "bağlantısızlık hakkı" (right to disconnect), (iii) ekipman ve maliyet sorumluluğu, (iv) iş kazası ve meslek hastalığı sorumluluğu, (v) gizlilik ve çalışan izleme, (vi) çalışan psikososyal sağlığının korunması parametreleri üzerinden Türk hukukunu AB tasarısıyla karşılaştırmaktadır. Sonuç olarak, Türk düzenlemesinin "bağlantısızlık hakkı"nı açıkça tanımadığı, ekipman maliyetinin paylaşımına ilişkin tarafların serbestliğine geniş bir alan tanıdığı ve psikososyal risk değerlendirmesini iş güvenliği mevzuatının genel çerçevesine bıraktığı tespit edilmektedir. Çalışma, Türk hukukunda gelecek mevzuat çalışmaları için altı somut öneri sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
uzaktan çalışma
bağlantısızlık hakkı
AB iş hukuku
İş Kanunu m. 14
psikososyal risk
çalışan izleme
Abstract
The remote work practice that became entrenched after the COVID-19 pandemic has generated legislative needs in both Turkish law and the European Union. In Turkish law, Article 14 of the Labour Code (Law No. 4857) and the Remote Work Regulation; in EU law, the European Parliament's draft Directive on remote work (still in the approval stage), set out the basic parameters of this new mode of work. This review compares Turkish law with the EU draft along six parameters: (i) definition and monitoring of working time, (ii) the right to disconnect, (iii) equipment and cost responsibility, (iv) occupational accident and disease liability, (v) privacy and employee monitoring, and (vi) protection of employees' psychosocial health. The analysis finds that the Turkish regulation does not expressly recognise the right to disconnect, leaves broad scope for party autonomy in equipment cost allocation, and relegates psychosocial risk assessment to the general framework of occupational health and safety legislation. The article presents six concrete proposals for future Turkish legislation.
Keywords
remote work
right to disconnect
EU labour law
Turkish Labour Code Article 14
psychosocial risk
employee monitoring
Giriş
COVID-19 salgını sonrası kalıcılaşan uzaktan çalışma uygulaması; iş ilişkisinin geleneksel yer, zaman ve denetim parametrelerini köklü biçimde değiştirmiştir. Türk hukukunda 4857 sayılı İş Kanunu m. 14 ve buna bağlı "Uzaktan Çalışma Yönetmeliği"; AB hukukunda ise henüz onaylanma aşamasında olan Avrupa Parlamentosu uzaktan çalışma Direktifi taslağı, bu yeni çalışma biçiminin temel parametrelerini belirleyen başlıca normatif kaynaklardır.
I. Çalışma Süresinin Tanımı ve Denetimi
Türk hukukunda İş Kanunu m. 63 hükmü, haftalık çalışma süresini 45 saatle sınırlamaktadır. Uzaktan çalışmada bu süre, sözleşme ile farklı düzenlenebilir; ancak günlük çalışma süresi azami 11 saati aşamaz.1
II. Bağlantısızlık Hakkı (Right to Disconnect)
AB Direktif taslağı, bağlantısızlık hakkını "işverenin işçinin çalışma saatleri dışında onunla iletişim kurmasını engelleme yükümlülüğü" olarak tanımlamaktadır. Türk hukukunda bu hak açıkça düzenlenmemiştir; ancak İş Kanunu m. 63 hükmünden dolaylı yoldan çıkarılabilir niteliktedir.
III. Ekipman ve Maliyet Sorumluluğu
"Uzaktan Çalışma Yönetmeliği" m. 7 hükmü, ekipman temini ve gerekli üretim aracı sağlama yükümlülüğünü tarafların serbestliğine bırakmıştır. AB direktif taslağı ise işverenin bu yükümlülüğü asgari standartlarla üstlenmesini düzenlemektedir.
IV. Çalışan İzleme ve Gizlilik
Uzaktan çalışmada işverenin denetim hakkı ile çalışanın özel hayatının gizliliği arasında hassas bir denge gerekmektedir. KVKK m. 5 ve 6 hükümleri, çalışan verilerinin işlenmesine ilişkin temel çerçeveyi oluşturmaktadır.
V. Psikososyal Risk ve Sağlık
AB Direktif taslağı, işverenin uzaktan çalışan personelin psikososyal sağlığını korumak için aktif tedbirler alma yükümlülüğünü öngörmektedir. Türk hukukunda bu yükümlülük 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun genel çerçevesi içinde değerlendirilmektedir.
Sonuç ve Altı Somut Öneri
- Bağlantısızlık hakkının kanun düzeyinde açıkça tanınması.
- Ekipman maliyetinin paylaşımına ilişkin asgari standartlar.
- İşveren denetim hakkının normatif çerçevelenmesi.
- Psikososyal risk değerlendirmesinin zorunlu kılınması.
- İş kazası ve meslek hastalığı bildirim usulünün uzaktan çalışmaya uyarlanması.
- Yıllık denetim raporlama mekanizması.